حسن مرسلوند
15
زندگينامه رجال و مشاهير ايران ( فارسي )
چماق آدم شود ! اگر مقصود اين بود كه بنده هم نوكر شما و مطيع شما هستم . ولى چرا بيست سال زحمت كشيديم ؟ و اگر مقصود اين بود كه ما نيز خودمان را در عرض ملل دنيا و دول متمدنه آورده و بگوييم از آن استبداد و ارتجاع گذشتيم ، ما قانون اساسى داريم ، ما مشروطه داريم ، شاه داريم ، ما رئيس الوزرا داريم ، ما شاه غير مسئول داريم كه به موجب اصل 45 قانونى اساسى از تمام مسئوليت مبراست ، و فقط وظيفهاش اينست كه هروقت مجلس رأى عدم اعتماد خودش را به موجب اصل 67 قانون اساسى به يك رئيس دولت يا يك وزيرى اظهار كرد ، آن وزير مىرود توى خانهاش مىنشيند ، آن وقت مجددا مجلس يك دولتى را سركار مىآورد . خوب ، حالا اگر شما مىخواهيد كه رئيس الوزرا شاه بشود ، شاه با مسئوليت ، اين ارتجاع است ! و در دنيا هيچ سابقه ندارد كه در مملكت مشروطه پادشاه مسئول باشد و اگر هم شاه بشود بدون مسئوليت ، اين خيانت به مملكت است براى اينكه يك شخص محترم و يك وجود مؤثرى كه امروز اين امنيت و آسايش را براى ما درست كرده و اين صورت را امروز به مملكت داده است برود بىاثر شود ؟ هيچ معلوم نيست كسى به جاى او مىآيد ؟ و اگر شما يك كانديدايى داريد و كسى را از پيش معين كردهايد بفرماييد ببينم ! بعد از آنكه ايشان شاه غير مسئول شدند ، آن رئيسالوزرايى كه مثل ايشان بتواند كار بكند و خدمت كند و بتواند نظريات خيرخواهانه ايشان را تعقيب كند كى است ؟ اگر چنين كسى را آقاى آقا سيد يعقوب به بنده نشان بدهيد ، بنده نوكر شما ، چاكر شما ، مطيع شما هستم . من كه در اين مملكت همچو كسى را سراغ ندارم و اگر بود تا حالا سردرآورده بود . پس امروز كه اين يك نفر از بين تمام مردم سردرآورده و اظهار منيت مىكند و خدماتى هم كرده است ، بنده به عقيدهء خودم خيانت صرف مىدانم كه شما وجود مؤثرى را بلا اثر بكنيد . پس خوب است يك كسى كه بتواند قائممقام او بشود معلوم كنيد ، بعد اين كار را بكنيد . اول چاه را بكنيد بعد منار را بدزديد . . . » دكتر محمد مصدق پس از سخنرانى ، بهعنوان اعتراض مجلس را ترك گفت . و پس از او يحيى دولتآبادى نيز در مخالفت با مادهء واحده ، سخنان اعتراض گونهاى را بيان داشت و سرانجام در اين محيط رعب و وحشت علىرغم قانون اساسى موجود ، رأى گرفته شد و تصويب مادهء واحدهء خلع قاجاريه از سلطنت با شليك چند گلولهء توپ به مردم اعلام شد ! ! احمد شاه قاجار كه در اين زمان در اروپا بسر مىبرد ، طى اطلاعيهاى ، رژيم سلطنتى جديد را غير قانونى اعلام كرد و نظر بسيارى از حقوقدانان و سياستمداران ايرانى و غير ايرانى نيز همين است . به هر جهت پس از تشكيل مجلس مؤسسان و تفويض سلطنت به رضا خان پهلوى ، دورهء جديدى از تاريخ ايران آغاز مىگردد .